Từ khi Giáo sư -
da my nghe non nuoc
Tiến sĩ Trần Văn Khê nhập viện và bệnh tình ngày càng nguy kịch, Nghệ sĩ
Nhân dân Kim Cương cùng nhiều người thân thiết của ông lúc nào cũng
trong tinh thần chuẩn bị cho ngày ông ra đi. Thế nhưng, tin Giáo sư Khê vào rạng sáng 24/6 vẫn khiến nữ nghệ sĩ hụt hẫng.
da my nghe non nuoc
Bà nói: "Từ ngày mẹ tôi (Nghệ sĩ Nhân Dân Bảy Nam) qua đời, tôi còn có
mỗi anh Trần Văn Khê để tâm sự về chuyện ngày trước, học hỏi anh về
chuyện đời, chuyện nghề. Giờ anh mất rồi, tôi thấy mình mất đi điểm tựa
tinh thần rất lớn".
Về tuổi đời, Giáo sư Khê là bạn với Nghệ sĩ
Nhân Dân Bảy Nam. Tuy vậy, trong đời thường, ông xem Kim Cương là em gái
nhỏ. Bà gọi ông với danh xưng thân thuộc "Anh Hai". Nhắc đến người anh
lớn, nữ nghệ sĩ dành nhiều tình cảm và sự trân trọng. Vào những năm
1960, bà cùng Nghệ sĩ Nhân Dân Phùng Há được mời sang Pháp biểu diễn
tuồng cổ, có dịp theo chân Giáo sư Khê biểu diễn minh họa cho các bài
thuyết trình của ông về nghệ thuật ca kịch của Việt Nam như hát tuồng,
chèo và cải lương.
 |
| Giáo
sư Trần Văn Khê tặng nghệ sĩ Kim Cương nụ hôn để cảm ơn bà tổ chức
chương trình tri ân nghệ sĩ neo đơn vào dịp đầu năm 2015. Ảnh: Nguyễn Á. |
Với
Kim Cương, những buổi biểu diễn ấy để lại kỷ niệm đẹp trong cuộc đời
hoạt động nghệ thuật của mình. Bà được chứng kiến sự uyên bác và sức hấp
dẫn của Giáo sư Khê khi ông đứng trước cử tọa toàn là giới chuyên môn
âm nhạc cổ truyền. Có lần, tại một hội nghị quốc tế ở Hamburg, Đức, sau
phần thuyết trình của Giáo sư Khê, bà và nghệ sĩ Phùng Há diễn tuồng
Lữ Bố hí Điêu Thuyền
khiến hàng trăm người rất thích thú, liên tục dành những tràng pháo tay
tán thưởng và xuýt xoa khen ngợi trình độ kịch nghệ Việt Nam. Sau đêm
diễn, Kim Cương, Phùng Há và Giáo sư Khê không về khách sạn ngay mà cùng
nhau đi lang thang đến tận khuya dưới trời tuyết rơi. Cả ba vừa đi vừa
hát, vui đùa bên nhau vì ai cũng quá phấn khích khi giới thiệu thành
công nghệ thuật cổ truyền trên xứ người.
"Khi theo anh Khê đến các
hội nghị, tôi chú ý thấy thường mới bắt đầu thì đoàn nào cũng được đối
xử như nhau. Nhưng sau phần thuyết trình, diễn giải của anh Khê là thái
độ của mọi người, nhất là giới chuyên môn dành cho đoàn Việt Nam trở nên
khác hẳn. Họ đều công nhận đoàn Việt Nam là nhất. Họ rất quý trọng kiến
thức, lối thuyết trình thuyết phục của anh Khê và đối đãi hết sức trọng
thị nghệ sĩ Việt", Kim Cương kể.
Những năm đầu sang Pháp, Kim
Cương là cô gái trẻ còn nhiều bỡ ngỡ giữa trời Tây. Mọi việc bà đều được
Giáo sư Khê chỉ dẫn tận tình, từ chuyện giao tiếp, cung cách làm việc,
đến ý thức học tập. Ông luôn nhắc đi nhắc lại với đứa em gái: "Em phải
luôn chú ý học những cái hay, cái đẹp của xứ người, nhưng không bao giờ
được để mất đi tính dân tộc của người Việt Nam mình". Lời khuyên này đi
theo Kim Cương suốt con đường làm nghề của bà. Sau này, bà viết rất
nhiều vở kịch, và dù đó là kịch chuyển thể từ tác phẩm văn học nước
ngoài, bà luôn chú trọng viết làm sao để chuyển tải được tâm tư, tình
cảm của người Việt. Hoàn thành được vở nào ưng ý, bà đều viết thư gửi
cho ông rồi ngóng chờ "Anh Hai" nhận xét, góp ý.
đá mỹ nghệ non nước
Một điều Kim Cương rất ngưỡng mộ ở Giáo sư Khê là trí nhớ tuyệt vời của
ông. Với bà, người anh này gần như là pho từ điển sống về các thể loại
nhạc cổ truyền. Bà say sưa lắng nghe ông diễn giải về các loại đàn của
Việt Nam và các nước. Bà đi từ ngạc nhiên này đến ngạc nhiên khác khi
mỗi lần cần hỏi về bậc tiền bối nào trong nghệ thuật tuồng cổ miền Nam,
bởi ông đều có thể diễn giải ngọn nguồn, tường tận.
đá mỹ nghệ non nước Nghệ sĩ Kim Cương là một trong những người thuyết phục Giáo sư Khê trở về nước định cư sau hơn 50 năm sống, làm việc ở Pháp.
Bà nhớ, có lần đến thăm ông ở căn hộ chung cư cách Paris vài chục km,
bà buồn khi thấy dáng ông cặm cụi trong gian nhà chất đầy sách. Bà hiểu
sự cô đơn của ông trong hơn nửa thế kỷ làm công việc nghiên cứu nơi xứ
người.
v Trong buổi đi ăn của hai anh em, Kim Cương thuyết phục
ông về nước để được sống ấm cúng hơn. "Lúc đó, anh bảo anh không sợ về
nước thiếu thốn vật chất mà chỉ sợ sức khỏe ốm đau, phải thường xuyên đi
bác sĩ, lỡ về bệnh nặng không có thuốc men là chịu chết sớm. Tôi dùng
mọi lời khuyên anh, nói Việt Nam giờ đã khác, bệnh viện nhiều, thuốc men
không thiếu, anh cứ yên tâm về nước...", Kim Cương nghẹn ngào nói.
Từ
khi Giáo sư Khê về nước sinh sống, nghệ sĩ Kim Cương có thêm người bạn
lớn để hàn huyên, tâm sự nhiều chuyện buồn vui chuyện cuộc sống, chuyện
nghề. Ông hay đọc cho bà nghe những bài thơ tự sự về thân phận, tình
yêu. Bất cứ chương trình nào Kim Cương tổ chức, Giáo sư Khê cũng dành
thời gian đến tham dự, góp ý kiến khen chê rõ ràng.